Hotel en recreatiedomein
De Kosmos begon in 1934 als een modernistisch hotel-restaurant-café bovenop de Rodeberg in Westouter, ontworpen door architect Jozef De Brabandere en bedoeld als uitkijk- en rustpunt voor toeristen en jongeren. Het gebouw kreeg al snel uitbreidingen, zoals een eetzaal en veranda, omdat het vanaf de jaren 1960 populair werd bij vakantiegangers, jeugdverenigingen, jeugdvakanties en buurtbewoners. Het panoramische uitzicht en de faciliteiten maakten het tot een bekend recreatiedomein in de streek.
Naast het hotel hoorde een groot domein van ruim 70 000 m², met onder meer een openluchtzwembad, sportterreinen en jeugdkampen. De Kosmos werd echt een trekpleister in het gebied en was jarenlang een onderdeel van het lokale sociale leven.
Daling en verval
Het lot sloeg om in 2002, toen de vergunning van het openluchtzwembad werd ingetrokken omdat het te moeilijk bereikbaar was voor hulpdiensten. Zonder zwembad begon het bezoekersaantal te dalen, en in 2005 sloot het domein grotendeels zijn deuren. Het hotel en de andere gebouwen bleven leegstaan en raakten in verval.
Door de leegstand werden gebouwen vaak gekraakt en geplunderd, en veel constructies raakten beschadigd of ongebruikt. Het zwembad is uiteindelijk volledig verdwenen en vormt nu een vlakke, open ruimte in de helling van de Rodeberg.
Bescherming en eigendom
In 2004 werd het oudste gedeelte van het hotel als beschermd monument erkend, wat latere renovatieplannen moeilijker maakte omdat je er niet zomaar aan kon sleutelen met behoud van erfgoedwaarden. Daarna probeerde Vlaanderen via de Vlaamse Landmaatschappij het domein in handen te krijgen om behoud te garanderen.
Nieuwe plannen en renovatie
Na jaren van leegstand en discussies over de toekomst werd in de jaren 2020 een doorbraak gevonden. In 2023 werden plannen voorgesteld om van de Kosmos een culturele hub te maken met nieuwe invullingen zoals horeca, concerten, kunst, architectuur en evenementen, en tegelijk het erfgoedgebouw te restaureren en herwaarderen. Daarbij hoort ook een visie om de site onderdeel te maken van natuur en recreatieve ruimte.
Begin 2025 zijn de renovatiewerken gestart aan het beschermde hoofdgebouw, met stabiliteitswerken, asbest-verwijdering en voorbereiding van nieuwe structuren. De planning voorziet een eerste oplevering rond eind 2028, met een grote heropening rond 2034, exact 100 jaar na de eerste bouw van het jeugdhotel.
Wat blijft?
Het oorspronkelijke hotelgebouw blijft bewaard als erfgoed. Het lagere deel van het park, waar vroeger zwembad en bijgebouwen stonden, krijgt ondertussen nieuwe invullingen zoals een amfitheater en speelzones die deel uitmaken van het bredere recreatieve plan.
Bekijk onze illustratie geïnspireerd op het iconische gebouw.
